Giáo viên dùng AI làm học liệu số: nên giao việc nào

Nói rõ ngay từ đầu: tôi không dạy bạn cách dạy. Chuyện sư phạm bạn giỏi hơn tôi nhiều và tôi không có tư cách góp ý. Bài này chỉ làm đúng một việc — chỉ cách dùng AI để biến thứ bạn đã có sẵn và đã dạy tốt thành học liệu số dùng được.

Tôi viết được phần đó vì đó là nghề của tôi: dựng sản phẩm số bằng AI. Nội dung vẫn là của bạn, AI chỉ làm phần đóng gói.

Vì sao giáo án hay vẫn chưa phải học liệu số

Giáo án được viết cho một người đọc duy nhất: chính bạn. Nó là bản nhắc việc — ghi ý chính, còn phần giải thích, ví dụ, cách nói lại nằm trong đầu bạn và chỉ bung ra khi đứng lớp.

Học liệu số thì ngược lại: nó phải hoạt động khi bạn không có mặt. Học sinh mở ra lúc chín giờ tối, không hỏi được ai, mà vẫn phải hiểu và làm được.

Khoảng cách nằm ở ba chỗ: phần bạn vẫn nói miệng chưa được viết ra, chưa có đường cho học sinh tự kiểm tra, và chỉ có một phiên bản trong khi lớp nào cũng có em nhanh em chậm.

Ranh giới quan trọng nhất

Nếu bạn chỉ nhớ một thứ từ bài này, hãy nhớ bảng sau.

Vì sao ranh giới lại nằm ở đó

AI viết ra câu đúng ngữ pháp, mạch lạc, nghe rất thuyết phục — kể cả khi nội dung sai. Nó không biết mình đang sai, nên không bao giờ báo cho bạn.

Với những việc bạn tự kiểm tra được trong vài giây (“câu này có đúng ý mình không?”) thì giao cho AI rất lợi. Với những việc phải tra cứu mới biết đúng sai thì lợi bất cập hại — bạn tiết kiệm mười phút soạn nhưng mất một buổi để sửa hậu quả.

Và có một việc AI không bao giờ làm được: nó không biết học sinh của bạn. Không biết em nào hay nhầm chỗ nào, lớp bạn đang học tới đâu, hay cách nói nào thì các em hiểu. Những thứ đó chỉ bạn có.

Năm bước để số hoá một bài

Bước hay bị bỏ qua nhất là bước 2. Nghe hơi kỳ — bật ghi âm điện thoại rồi giảng bài như đang đứng lớp, khoảng năm tới mười phút. Xong đưa bản ghi cho AI chuyển thành văn bản.

Nhưng chính bước đó mới chuyển phần kiến thức đang nằm trong đầu bạn ra thành chữ. Giáo án giấy không có phần này — nó chỉ có gạch đầu dòng. Bỏ qua bước 2 thì AI phải tự bịa ra phần giải thích, và nó sẽ bịa theo kiểu chung chung, không giống cách bạn dạy.

Một câu lệnh mẫu

Câu lệnh dài trông rườm rà, nhưng chính phần rườm rà đó quyết định chất lượng. Câu ngắn kiểu “soạn cho tôi bài về phân số” luôn cho ra thứ chung chung dùng không được.

Từ nội dung dưới đây, hãy sắp thành học liệu tự học gồm 5 phần: (1) mở đầu nêu học xong sẽ làm được gì, (2) giải thích, (3) một ví dụ mẫu giải chi tiết từng bước, (4) 5 bài luyện tăng dần độ khó, (5) 3 câu tự kiểm có đáp án kèm giải thích vì sao. Đối tượng: [lớp]. Nội dung: [dán bản ghi đã chuyển thành chữ]

Danh sách kiểm tra trước khi phát cho học sinh

In ra, kẹp vào chỗ dễ thấy. Tích đủ mới phát.

• Mọi số liệu, năm, tên riêng đều đã tự kiểm tra lại — không tin AI khoản này

• Lời giải mẫu đã tự làm lại từ đầu, ra đúng kết quả

• Ví dụ dùng tình huống quen thuộc với học sinh của bạn

• Bài đầu tiên đủ dễ để em yếu nhất cũng làm được, tạo đà đi tiếp

• Học sinh mở ra lúc chín giờ tối, không hỏi được ai, vẫn biết phải làm gì

• Có đáp án kèm giải thích, không chỉ có kết quả

Đừng định số hoá cả năm học

Làm xong một bài trước đã. Chọn bài bạn dạy quen nhất — bài mà bạn thuộc tới mức dạy không cần nhìn giáo án. Bài quen nhất là bài dễ nhận ra AI làm sai nhất.

Buổi đầu thường mất khoảng chín mươi phút. Bài thứ hai mất một nửa. Tới bài thứ năm thường chỉ còn hai mươi tới ba mươi phút.

Tài liệu đi sâu hơn

Tôi có soạn một tài liệu chi tiết: quy trình 5 bước, 12 câu lệnh mẫu điền chỗ trống là dùng, bảng ranh giới đầy đủ và danh sách kiểm tra trước khi phát cho học sinh.

Bạn lấy ở đây: Ứng dụng AI cho giáo viên.